Zašto je srpski jezik zaboravljen u Makedoniji

Makedonija. Zemlja poznata po raznolikosti kultura, naroda i vera. Zemlja sa značajnim brojem manjina, koje zajedno čine više od 35 odsto stanovništva ove države.

Međutim, jedna manjina zaostaje za drugim. Ne neguje svoje običaje kao što to rade ostale manjine, a još manje – govori svojim jezikom. To je srpska manjina u Makedoniji. Pitao bi se svako, zbog čega je stanje srpskog jezika u ovoj zemlji na tako niskom nivou? Je li nepoželjan? Da li bi mogao da „nagrabusiš“ ako te neko čuje da govoriš tim jezikom? Odgovor je, NE!

Srpski jezik u MakedonijiNe, srpski jezik niti je cenzurisan, niti je opasno koristiti ga. Jednostavno, splet okolnosti je doveo da ga Srbi u ovoj zemlji ne govore. Asimilacija Srba u Makedoniji dosta je jaka, a nenasilna. Mešoviti brakovi, društvo i škole dovode do toga da jedan prosečni Srbin u Makedoniji nema ni gde da čuje srpski jezik, osim kod kuće, gde se najčešće i ne govori.

Pretpostavljam da je sledeće pitanje: “Pa, zar ne može srpski jezik da se uči u školama?“ – Rekli ste da nije zabranjeno. – I nije. Nije zabranjeno učiti na maternjem jeziku. Međutim, je li neko izrazio želju da želi da uči na tom jeziku? Odgovor je, opet, NE!

Naime, iako se navodno nastava na srpskom jeziku izvodi u četiri škole u Makedoniji, đaka je sve manje i manje. Tačnije, u 2013. godini bilo je 183 đaka u osnovnim školama koji pohađaju srpsku nastavu, a u 2015. imamo svega 19 đaka – prvaka! Srednjoškolaca na srpskom i nema.

Inače popisa stanovništva ovde nije bilo od 2002. godine. Prema tome, o broju Srba uopšte, možemo samo da nagađamo (u 2002. ih je bilo blizu 36.000), ali zato o đacima koji pohađaju nastavu na srpskom jeziku uvek imamo tačan podatak, i čeka se godina kada neće biti nijednog đaka – prvaka. Ta godina je verovatno blizu, budući da ih sada ima svega 19 u svim školama ove države!

Kako god, nevladin sektor i srpske organizacije u Makedoniji, i dalje se trude da se srpski jezik govori i neguje u ovoj zemlji. Pa tako, Kulturno informativni centar Srba u Makedoniji – SPONA, već nekoliko godina zaredom organizuje časove srpskog jezika, kako u svojim prostorijama, tako i u osnovnoj školi „11 Oktomvri“ u Rečeci, kod Kumanova.

Šta će biti, i kako će biti, ostaje da vidimo. Ko zna? Možda doživimo i popis, prebrojimo se, pa konačno i saznamo da li su ove brojke poražavajuće kao što izgledaju!

Autor: Stefan Radulović,
novinar Kulturno-informativnog centra „Spona“

* Tekst je nastao za potrebe projekta „Govori pravilno – novinarsko pravilo“ koji je Udruženje novinara Srbije realizovalo uz podršku Ministarstva kulture i informisanja.

Koje je najpopularnije žensko ime na svetu?

Ime koje zvuči isto na najviše različitih jezika a znači mudrost? Veoma je popularno i na Balkanu 🙂

Najpopularnija imena na svetu

Sofija (Sophia) - najpopularnije žensko ime na svetu
Sofija (Sophia) – najpopularnije žensko ime na svetu (kliknite na foto za uvećan prikaz)

Trenutno najpopularnije ime na svetu za devojčice – Sofija, lako se izgovara na mnogim jezicima, a znači mudrost.

Do tog zaključka došla je američki stručnjak za imena Laura Vatenberg, koja navodi da se među zemljama u kojima ima najviše Sofija nalaze Meksiko, Italija, Rusija i Amerika, prenose elektronski mediji.

„Zapanjujuće je da na toliko različitih jezika i u toliko različitih kultura jedno ime zvuči jednako. To sigurno govori nešto o načinu na koji se kultura danas prenosi“, kaže Vatenbergova.

Sofija je među prvih 25 imena u dve trećine zemalja koje vode statistiku o učestalosti davanja određenih imena deci, većinom u Evropi i Americi. Trenutnu veliku popularnost tog imena Vatenbergova objašnjava činjenicom da se ime lako izgovara na raznim jezicima i da znači mudrost.

Izvor: Tanjug, Verbalisti

50 najneobičnijih jezika sveta

Najneobicniji jezici sveta

Danas je naša pažnja usmerena na 50 najneobičnijih jezika koji se govore u realnom i u svetu mašte. Otkrijte složenost jupik jezika, posebnost arhi jezika kojim se služi samo hiljadu govornika na Kavkazu. Dopustite da vas Elves i Aklo, likovi iz naučno-fantastičnih ostvarenja Hauarda Filipsa Lavkrafta, uvedu u svet mašte kroz sindarinski jezik. Vaše putovanje svetom i svemirom 🙂 može da počne!

Kliknite na sliku za njen uvećan prikaz

Najneobicniji jezici sveta Verbalisti (2)

 

Najteži strani jezici za učenje

Najtezi jezici na svetu, VerbalistiUčenje nekog jezika može da bude lakše ili teže u zavisnosti od maternjeg jezika koji govorimo. Srpski i hrvatski jezik odlikuju 4 prošla i 2 buduća vremena, jedno sadašnje, infinitiv, dva kondicionala, određeni i neodređeni član i sve to u pasivnom i aktivnom obliku, pa ne čudi što su ti jezici srednje teški jednom Amerikancu ili Englezu.

Poliglota i verbalistZa savladavanje srpskog jezika nekome ko dolazi sa engleskog govornog područja potrebno je 44 nedelje ili 1100 radnih sati.

Na kraju teksta donosimo odličnu infografiku koja daje pregled broja izvornih govornika i težine učenja jednog jezika za one čiji je maternji jezik engleski. Postavlja se pitanje da li isti jezici imaju podjednaku težinu za njihovo usvajanje i za nas?

Nedavna anketa koju smo sproveli među polaznicima jezičke mreže Verbalisti pokazuje da nema veće razlike (ako izuzmemo slovenske jezike) – arapski, kineski, korejski i japanski najviše muče i nas i Engleze. Zanimljiv je podatak da je govorniku srpskog jezika potrebno u proseku 1,69 godina (88 nedelja) odnosno 2.200 školskih časova da savlada jedan od ta četiri najteža jezika.

U nastavku donosimo naš predlog za sastavljanje liste 10 najtežih jezika. Dok smo je sastavljali kratko smo se osvrnuli i na pojedine specifičnosti koje date jezike čine izazovnijim za učenje.

Arapski jezik, Verbalisti
Arapski je zvanični jezik u oko 27 zemalja severne Afrike i jugozapadnog dela azijskog kontinenta

1. Arapski

Izvornim govornicima srpskog jezika izuzetno je teško da savladaju osnove arapskog. Alfabet, način čitanja i specifični oblici govora nisu uporedivi sa odgovarajućim jezičkim celinama u srpskom jeziku što dodatno otežava usvajanje arapskog. Zaljubljenici u arapski koji uspeju da se „izbore sa“ alfabetom nailaze na novu prepreku – pravilno označavanje samoglasnika koje može potpuno da promeni značenje reči. Arapski ima mali broj reči koje podsećaju na neki evropski jezik a zbog smanjene upotrebe samoglasnika može zvučati „grublje“.

Prvo naučite reč melodija.

2. Japanski

Japanci su razvili tri odvojena sistema pisanja i svaki krasi poseban alfabet koji bi trebalo savladati. Jedan sistem koristi se za zapisivanje imenica i korena glagola, kombinacija sistema primenjuje se prilikom zapisivanja nastavaka, dok treći poseban služi za zapisivanje stranih reči i izraza. Te sisteme upotpunjuju hiljade ideografskih znakova koji se moraju usavršiti za pravilno korišćenje japanskog. Učenje japanskog jezika otvara vrata drevne kulture koju je čast upoznati.

Prvo naučite reč upornost. 

3. Kineski

Zastava kineskog jezika
Zemlje u kojima je kineski službeni jezik – Kina, Hong Kong, Makau, Tajvan i Singapur

Kineski jezik jedinstven je po tome što su način pisanja i sistem govora odvojene celine, a samim tim i čitanje i pisanje.Takođe, kineski jezik odlikuje i razlika u tonalitetu gde reči koje se isto pišu imaju potpuno različito značanje u zavisnosti od tona kojim su izgovorene. Standardni mandarinski kineski ima 4 različita tona i to početnicima može stvoriti veliku zabunu prilikom učenja i dovesti do brojnih nsporazuma. Hiljade znakova piktografskog pisma i četiri tona za svaku reč!

Prvo naučite reč strpljenje.

4. Korejski

Odmah ćete primetiti uticaj kineskog jezika, pa ako vam je dobro išlo sa kineskim, onda će usvajanje korejskog alfabeta biti mnogo lakše. Dolazimo do strukture rečenice koja će vas oduševiti. Kada rečenica opisuje radnju prvo ide subjekat, pa objekat, a radnja se definiše na kraju rečenice. Prilikom opisivanja počinjete subjektom a završavate pridevom.

Počnite učenje korejskog žargonski – jasno kao dan. 

5. Grčki

Na prvi pogled čini se da je grčki dosta lakši za učenje od pomenuta četiri jezika sve dok ne dođemo do akcentovanja. Mesto na kom stoji akcenat definiše značenje reči i zahteva poseban oprez kako bi se izbegla zabuna. Grčki alfabet nije nimalo lak i predstavlja svojevrtsan izazov.

Prvo naučite reč more.

Islandski jezik
Islandski govori samo 300.000 ljudi

6. Islandski

Pored komplesnog alfabeta i gramatike, islandski jezik odlikuje i specifičan red reči u rečenici, potpuno suprotan sintagmama u srpskom jeziku. Delovi, npr. imeničke ili glagolske sintagme ne stoje „zajedno“ u rečenici. Takođe, samo 330.000 ljudi u svetu govori islandski što smanjuje mogućnost da se često govori i vežba u realnim situacijama.

Prvo naučite reč led. 

7. Estonski

Izuzetno zanimljiv jezik u kome čak trećina reči ima germansko poreklo, ne postoji rod i buduće vreme, ali postoji čak 14 padeža. Gramatička pravila su manje formalna u odnosu na gore opisane jezike. Poznavanje estonskog dosta pomaže prilikom učenja finskog jer se govornici ova dva jezika međusobno razumeju.

Prvo naučite sintagmu ivica leda i otkrijte još jednu zanimljivost u vezi sa estonskim jezikom.

8. Finski

Pošto smo savladali estonski, učenje finskog prava je razbribriga. Prednost u učenju tog jezika u odnosu na estonski ogleda se u većem broju govornika, njih oko 5 miliona, dok estonski govori „samo“ milion. Finski, koji se govori samo u Finskoj, nije trpeo mnogo uticaja od strane drugih jezika. Ima 15 padeža ali nema predloge.

Tajlandski jezik
Tajlandski jezik

Prvo naučite reč obrazovanje.

9. Tajlandski

Iz Evrope selimo se na Tajland. Nailazimo na poteškoće u usvajanju alfabeta i izgovora ali su gramatička pravila slična pravilima u engleskom, što je olakšavajuća okolnost.

Prvo učimo reč opuštanje. 

10. Norveški

Ponovo smo u Evropi. Norveški je sa razlogom poslednji na listi najtežih jezika na svetu. Iako nije preterano teško naučiti norveški u formalnom okruženju, problemi nastaju kada počnete da ga koristite svakodnevno. Jezik je bogat dijalektima i većina izvornih govornika norveškog jezika govori prilično neformalno.

Prvo naučite sintagmu zemlja hiljadu fjordova.

Koliko brzo učimo jedan jezik zavisi od brojnih faktora, ipak pored talenta i stepena uloženog truda, maternji jezik i podneblje u kojem živimo imaju najveći uticaj.

Znanje stranog jezika otvara nove dimenzije učenja, razvija inteligenciju i pomaže da saznate više o bogatstvu raznih kultura u svetu ali i boljem razumevanju svog maternjeg jezika. Zato predlažemo da se odmah upustite u jednu lepu jezičku avanturu. Krenite da učite jedan od jezika koje smo danas predstavili i pohvalite nam se svojim rezultatom. 🙂

Autor: Maja Merdović
Izvor: Verbalisti

Američki Institut za strane jezike analizirao je koje jezike je najteže, a koje najlakše naučiti, za one čiji je maternji jezik engleski, pogledajte rezultate:

Najtezi jezici za ucenje, Verbalisti

Jezici i jezičko porodično stablo

Jezičko porodično stablo
Jezičko porodično stablo (kliknite na sliku za njen uvećan prikaz)

Indoevropski jezici danas

Rasprostranjenost i brojke

Indoevropska porodica jezika je danas najrasprostranjenija porodica jezika u svetu, kako po geografskim prostranstvima koje obuhvata, tako i po broju stanovnika. Prisutna je u Evropi, Aziji, obema Amerikama i malim delom u Africi. Nekim indoevropskim jezikom kao maternjim govori skoro 3 milijarde ljudi, što je oko 47% svetskog stanovništva. Ostalih 53% svetskog stanovništva govore jezicima koji pripadaju nekoj od oko 150 ostalih porodica jezika ili nekim od oko 75 jezika izolata (jezici koji ne pripadaju nijednoj današnjoj porodici jezika).

Od 10 najrasprostranjenijih jezika u svetu, šest su indoevropski: španski (406 miliona), engleski (335 miliona), hindi (260 miliona), portugalski (202 miliona), bengalski (193 miliona) i ruski (162 miliona). Od neindoevropskih jezika, na listi su kineski (1.197 miliona), arapski (223 miliona), japanski (122 miliona) i javanski (84,3 miliona). Nije na odmet pomenuti i da se na 11. mestu nalazi nemački, takođe indoevropski jezik, sa oko 83,8 miliona govornika.
Broj indoevropskih jezika nije tako lako odrediti, kao što nije lako odrediti ni broj jezika u svetu. Nama dobro poznata situacija srpskog, hrvatskog, bošnjačkog i crnogorskog jezika pokazuje koliko je ponekad teško povući crtu između dijalekta i jezika, a to nije jedina takva situacija u svetu. Istu situaciju možemo naći u Indiji i Pakistanu čiji se jezici hindi (Indija) i urdu (Pakistan) u lingvistici često smatraju samo varijantama istog jezika, gde urdu pokazuje mnogo veći uticaj arapskog zbog muslimanske većine u Pakistanu.

Summer Institute of Linguistics, koji uređuje web-stranicu Ethnologue, navodi cifru od 436 živih indoevropskih jezika. Ovu cifru treba uzeti sa velikom rezervom, pošto Ethnologue, primera radi, u zapadnogermanskoj gornjonemačkoj grani osim nemačkog, navodi i švapski, valserski, huterski, majnfranački i druge jezike koji se inače najčešće posmatraju kao dijalekti nemačkog.

Podela indoevropskih jezika

Jezicko porodicno stablo, Verbalisti
Kliknite na sliku za uvećan prikaz

Nijedna podela indoevropskih jezika nije savršena. Do prve polovine 20. veka najučestalija je bila podela na dve velike grupe: kentum grupu i satem grupu. I danas se ova podela često sreće u knjigama o indoevropeistici, mada često sa izvesnim izmenama, dopunama i ograničenjima.

Ova podela se zasniva na refleksima praindoevropskih velara. U praindoevropskom su postojale tri grupe velarnih konsonanata: obični velarni konsonanti (/k/, /g/, /gh/), palatovelari (/ḱ/, /ǵ/, /ǵh/) i labiovelari (/kw/, /gw/, /gwh/). Smatra se da nijedan savremeni indoevropski jezik nije zadržao sve tri grupe velara, mada pojedini stručnjaci smatraju da albanski jeste. Na osnovu toga kako su se velari razvijali u jezicima ćerkama, indoevropski jezici su podeljeni u dve grupe.

Prvu grupu sačinjavaju jezici koji se uglavnom prostiru na zapadu indoevropskog areala – germanski, keltski, italski, grčki, toharski i anatolijski jezici. Oni su izjednačili palatovelare i obične velare i dobili samo obične velare. Drugu grupu sačinjavaju satem jezici koje uglavnom sačinjavaju jezici iz istočnog areala indoevropskih jezika – baltički jezici, slovenski jezici, indo-iranski jezici, jermenski jezik, albanski jezik, a moguće da tu spadaju i pojedini slabo posvedočeni paleobalkanski jezici poput tračkog, dačkog i ilirskog, koji su se na Balkanu govorili pre doseljavanja Slovena. Ovi jezici su preobrazili praindoevropske labiovelare u obične velare, a palatovelare su preobrazili u sibilante.

Praindoevropska reč za “sto” (100 kao broj) – *ḱm̥tom – imala je u sebi palatovelar /ḱ/ koji je u kentum jezicima dao običan velar /k/; otud latinsko centum (klasični latinski izgovor /ˈkentum/. Po toj reči su kentum jezici i dobili naziv. Ista praindoevropska reč je u avestijskom dala satəm po kome su satem jezici dobili naziv.

Ovakvom podelom je povučena jasna granica istok-zapad između indoevropskih jezika, koja je razbijena otkrićem toharskih jezika koji su se govorili na istoku indoevropskog areala, a bili su kentumski jezici. Kasnije je u ovu podelu dodato da je satemizacija indoevropskih jezika bila inovacija koja nije obuhvatila toharske jezike. Isto tako baltoslovenski jezici pokazuju ograničenu satemizaciju, što neki stručnjaci tumače time da su oni rano u procesu satemizacije povučeni u kentumski areal, što se dodatno objašnjava velikom povezanošću slovenskih jezika sa germanskim i keltskim jezicima.

Ova podela je zasnovana više na jezičkim promenama nego na genetskoj srodnosti jezika. Po genetskoj srodnosti, indoevropski jezici se mogu lakše podeliti na deset do dvanaest grupa. Grupe jezika koje možemo naći u svakoj podeli su: anatolijski jezici, toharski jezici, jermenski jezik, grčki jezik, italski jezici, keltski jezici, germanski jezici, indo-iranski jezici. Problem nastaje kod klasifikacije baltičkih i slovenskih jezika. Veliki broj stručnjaka smatra da su oni nastali od istog prajezika – prabaltoslovenskog i da stoga možemo govoriti o baltoslovenskoj grupi jezika. Drugi smatraju da takvog zajedničkog prajezika nikad nije bilo, već da ti jezici dele veliki broj karakteristika zbog kasnijeg zajedničkog razvoja, i da se stoga čisto genetski mora govoriti o baltičkim i slovenskim jezicima kao odvojenim grupama, dok se u pogledu jezičke promene može posmatrati određeni period njihovog zajedničkog razvoja koji možemo nazvati baltoslovenskim. Dobar pregled različitih teorija i pogleda na ovu problematiku daje Radosav Bošković u knjizi Osnovi uporedne gramatike slovenskih jezika, koju je priredio Radojica Jovićević.

Drugi problem predstavljaju reliktni i slabo ili nikako posvedočeni paleobalkanski jezici – ilirski, trački, dački, pelazgijski i (staro)makedonski (koji nema nikakve veze sa današnjim slovenskim makedonskim jezikom). S obzirom na to da su poznati samo na osnovu nekoliko natpisa i ličnih imena, možemo samo biti sigurni u njihovo indoevropsko poreklo, ali ne i u njihovu pripadnost nekoj od ranije pomenutih većih grupa indoevropskih jezika. Zato se oni često ili potpuno izostavljaju iz ovakvih podela indoevropskih jezika, a pominju kasnije; ponekad se navode zasebno, kao izolati poput grčkog, jermenskog i albanskog, dok ih Vanja Stanišić u svom Uvodu u indoevropsku filologiju grupiše u starobalkanske jezike.

Autor: Dejan Antić (Katedra za skandinavistiku, Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu)

Literatura:
Clackson, J. (2007). Indo-European Linguistics. New York: Cambridge University Press.
Станишић, В. (2006). Увод у индоевропску филологију. Београд: Чигоја штампа.
Kapović, M. (2008). Uvod u indoeuropsku lingvistiku. Zagreb: Matica hrvatska.

Ovo delo je licencirano pod uslovima licence Creative Commons Autorstvo-Nekomercijalno-Bez prerada 3.0 Srbija